Năm học mới bắt đầu, trẻ trở lại môi trường học tập tập trung đông người, thường xuyên tiếp xúc gần, vui chơi và sử dụng chung nhiều đồ dùng. Đây cũng là môi trường thuận lợi để virus, vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh lây lan, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, tiêu hóa và nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Phòng bệnh chủ động vì thế cần bắt đầu từ những điều đơn giản nhất như giữ vệ sinh, ăn uống đủ chất và đặc biệt là tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, đủ liều. Mỗi thói quen tốt, mỗi mũi vaccine đúng lịch là thêm một lớp bảo vệ, giúp trẻ khỏe mạnh, an tâm đến trường.

Tăng cường các biện pháp phòng bệnh cho trẻ trong trường học.

Trẻ trở lại trường sau kỳ nghỉ có thể đối mặt với nhiều bệnh truyền nhiễm, đáng lưu ý là các bệnh đường hô hấp như cúm mùa, viêm họng, viêm amidan, viêm phế quản, Covid-19… có thể dễ dàng lây truyền khi trẻ tiếp xúc gần, đặc biệt trong những lớp học đông học sinh. Khi trẻ mắc bệnh nhưng vẫn đến trường, nguy cơ lây nhiễm cho những trẻ xung quanh càng gia tăng.

Với nhóm bệnh tiêu hóa và các bệnh liên quan đến vệ sinh cá nhân, nguy cơ đôi khi bắt đầu từ chính những thói quen rất quen thuộc của trẻ: cầm nắm đồ vật, đồ chơi, chạm vào nhiều bề mặt rồi đưa tay lên miệng, ăn uống hoặc tiếp xúc gần với bạn bè. Khi việc rửa tay chưa được thực hiện đúng cách, thực phẩm, nước uống không bảo đảm an toàn hoặc dùng chung một số vật dụng cá nhân, các tác nhân gây bệnh có thêm cơ hội xâm nhập và lây lan. 

Trong đó, tay chân miệng là bệnh đặc biệt cần lưu ý ở trẻ nhỏ. Bên cạnh đó, những thói quen vệ sinh chưa tốt cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng khác, trong đó có nhiễm ký sinh trùng đường ruột như giun, sán. Việc dùng chung khăn mặt, khăn tay hoặc chậu rửa cũng có thể tạo điều kiện lây lan một số bệnh về mắt như viêm kết mạc.

Ngoài ra, những bệnh truyền nhiễm đã có vaccine phòng ngừa như bạch hầu, uốn ván, ho gà, sởi, quai bị, rubella, thủy đậu… vẫn có nguy cơ xuất hiện nếu trẻ chưa được tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ các mũi theo khuyến cáo. Đây là những bệnh có thể gây biến chứng nặng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe trẻ.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, lũy tích từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận nhận hơn 2.300 ca mắc sốt xuất huyết tại 117 phường/xã; hơn 4.900 ca mắc tay chân miệng; 393 ca mắc sởi; hơn 1.500 ca mắc Covid-19...

Trước nguy cơ dịch bệnh luôn hiện hữu khi trẻ trở lại trường học, nơi tập trung đông người và thường xuyên tiếp xúc gần. Vì vậy, phòng dịch cần được chủ động ngay từ cơ sở, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Y tế, chính quyền địa phương và các nhà trường. Sở Y tế Hà Nội đã yêu cầu trạm y tế các xã, phường tham mưu UBND phường, xã tăng cường công tác chỉ đạo, công tác kiểm tra, giám sát về phòng chống dịch bệnh nói chung, đặc biệt phòng chống tay chân miệng, sốt xuất huyết và việc thực hiện vệ sinh, xử lý môi trường các ổ dịch, ca bệnh tại các trường học trên địa bàn; phối hợp với các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học triển khai kiểm tra tiền sử tiêm chủng và tổ chức tiêm chủng bù liều cho trẻ nhập học trong năm học 2026 – 2027.

Tại các trạm y tế xã, phường trên địa bàn thành phố, công tác tiêm chủng được duy trì thường xuyên, góp phần tạo "lá chắn" chủ động bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Không chỉ dừng lại ở việc tiêm vaccine, cán bộ y tế tại cơ sở còn hướng dẫn phụ huynh theo dõi trẻ sau tiêm, tư vấn chăm sóc sức khỏe và nhắc lịch các mũi tiêm tiếp theo. Mỗi lần đưa trẻ đến trạm y tế vì thế cũng là một cơ hội để gia đình được cập nhật kiến thức, chủ động hơn trong chăm sóc và phòng bệnh cho con.

Cùng với tiêm chủng, công tác giám sát dịch bệnh được tăng cường ngay từ cơ sở. Các xã, phường chủ động theo dõi diễn biến bệnh truyền nhiễm trên địa bàn, kịp thời phát hiện ca bệnh, điều tra yếu tố dịch tễ và xử lý các nguy cơ ngay từ sớm, hạn chế khả năng hình thành và lan rộng ổ dịch.

Đặc biệt, với những bệnh có nguy cơ lây lan trong môi trường học đường như tay chân miệng, sốt xuất huyết, phòng bệnh không thể chờ đến khi dịch xuất hiện. Vệ sinh môi trường, xử lý ổ dịch, diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy, giữ vệ sinh cá nhân và vệ sinh lớp học cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Bởi kiểm soát dịch bệnh hiệu quả không chỉ là xử lý khi đã có ca mắc, mà quan trọng hơn là nhận diện nguy cơ từ sớm, hành động từ cơ sở và ngăn chặn dịch bệnh trước khi lan rộng.

Chủ động phòng bệnh ngay từ đầu năm học không chỉ giúp trẻ giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế những ngày phải nghỉ học, mà còn góp phần tạo dựng môi trường học tập an toàn, khỏe mạnh cho cả lớp.

Theo các chuyên gia, phòng bệnh cho trẻ khi trở lại trường không nhất thiết bắt đầu từ những biện pháp phức tạp. Chính những thói quen nhỏ, được duy trì đều đặn mỗi ngày, mới tạo nên hàng rào bảo vệ sức khỏe cho trẻ trong môi trường tập thể. Từ việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng; không dùng chung đồ dùng cá nhân, đến giữ vệ sinh đồ chơi và môi trường lớp học – mỗi hành động đúng đều góp phần hạn chế sự xâm nhập và lây lan của tác nhân gây bệnh. Đồng thời, trẻ cần được bảo đảm chế độ dinh dưỡng đa dạng, đủ các nhóm chất, ưu tiên thực phẩm an toàn, ăn chín, uống sôi. Khi đến nơi đông người, có thể sử dụng khẩu trang phù hợp và hình thành thói quen che miệng, mũi khi ho, hắt hơi để hạn chế phát tán mầm bệnh đường hô hấp.

Đặc biệt, tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, đủ liều là biện pháp phòng bệnh chủ động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vaccine giúp trẻ hình thành miễn dịch, giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và giảm nguy cơ biến chứng nặng nếu không may mắc bệnh. Mỗi mũi tiêm vaccine phòng bệnh chủ động không chỉ bảo vệ một cá nhân mà còn góp phần tạo an toàn cho cả cộng đồng. Duy trì tỷ lệ tiêm chủng đạt kết quả cao không chỉ là mục tiêu, mà còn là giải pháp bền vững để giảm gánh nặng bệnh tật, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

TS.BS Nguyễn Sỹ Đức, Phó Trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Hà Nội cho biết, Vaccine là thành tựu quan rất quan trọng của y tế trên toàn thế giới. Vaccine làm giảm nguy cơ tử vong không chỉ ở trẻ em mà cả người già và vị thành niên. Chúng tôi nhận thấy, khi trẻ được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm sẽ giảm đi rõ rệt. Trong trường hợp không may mắc bệnh, vaccine vẫn có vai trò bảo vệ, giúp giảm nguy cơ bệnh diễn biến nặng và hạn chế các biến chứng. Vì vậy, tiêm chủng đầy đủ chính là một trong những cách chủ động và hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe của trẻ.

TS.BS Nguyễn Sỹ Đức khuyến cáo, phụ huynh không nên chủ quan sau khi trẻ đã tiêm các mũi vaccine cơ bản mà quên theo dõi những mũi tiêm tiếp theo. Các bậc phụ huynh cần chú ý đến những mũi tiêm nhắc lại và theo dõi lịch tiêm của con để đưa trẻ đi tiêm đúng lịch, đầy đủ. Thực tế, chúng tôi gặp nhiều trường hợp trẻ đã được tiêm các mũi cơ bản, nhưng lại quên mũi nhắc lại, dẫn đến vẫn có thể mắc bệnh, mặc dù trước đó đã được tiêm vaccine phòng bệnh. Vì vậy, các bậc phụ huynh nên kiểm tra lại lịch tiêm chủng của con, cho trẻ tiêm đầy đủ, đúng lịch, đủ liều, đặc biệt là các vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Đây là một trong những cách chủ động và hiệu quả để bảo vệ sức khỏe của trẻ.

Bác sĩ cũng khuyến cáo, khi trẻ có các biểu hiện như sốt, ho, mệt mỏi hoặc bất thường về sức khỏe, phụ huynh cần thông báo cho giáo viên, hạn chế để trẻ tiếp xúc với các bạn và theo dõi sát tình trạng sức khỏe. Nếu triệu chứng kéo dài, có dấu hiệu nặng lên, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp; không tự ý điều trị kéo dài tại nhà...

Thắng Đạt