Khi nhận kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số AST (GOT) và ALT (GPT) của trẻ tăng cao, nhiều phụ huynh lo lắng không biết trẻ có mắc bệnh gan hay không, tình trạng này có nguy hiểm và cần xử trí như thế nào. Theo các bác sĩ Khoa Điều trị theo yêu cầu, Bệnh viện Nhi Hà Nội, tăng men gan là dấu hiệu cần được đánh giá dựa trên tình trạng sức khỏe, các biểu hiện lâm sàng và những kết quả xét nghiệm liên quan. Phụ huynh không nên quá hoang mang nhưng cũng không được chủ quan, tự ý điều trị cho trẻ khi chưa xác định nguyên nhân.

Tăng men gan ở trẻ em là gì?

Men gan là cách gọi thông thường của một số enzyme (chất xúc tác sinh học) có trong tế bào, tham gia vào các quá trình chuyển hóa của cơ thể. Trong đó, AST và ALT là hai chỉ số thường được sử dụng để đánh giá tình trạng tổn thương tế bào gan.

AST, còn gọi là GOT, là enzyme có trong gan, cơ tim, cơ xương và một số mô khác. ALT, còn gọi là GPT, tập trung nhiều hơn ở tế bào gan. Khi các tế bào này bị tổn thương, enzyme có thể thoát vào máu, khiến nồng độ AST hoặc ALT trong kết quả xét nghiệm tăng lên.

Tăng men gan không phải là một bệnh lý độc lập và cũng không đồng nghĩa trẻ chắc chắn mắc bệnh gan. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể có thể đang gặp một vấn đề cần được tìm hiểu. Nguyên nhân và mức độ đáng lo ngại phụ thuộc vào chỉ số nào tăng, mức tăng so với giới hạn bình thường của phòng xét nghiệm, thời gian kéo dài, các triệu chứng đi kèm và những kết quả đánh giá chức năng gan.

Ở trẻ không có biểu hiện bất thường và chỉ tăng men gan nhẹ qua xét nghiệm tình cờ, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, kiểm tra lại sau một khoảng thời gian phù hợp. Tuy nhiên, việc theo dõi cần dựa trên đánh giá chuyên môn, không nên tự mặc định rằng tình trạng này sẽ tự khỏi.

Những nguyên nhân nào khiến trẻ tăng men gan?

Có nhiều nguyên nhân gây tăng men gan ở trẻ em. Trong đó, nhiễm virus là một nguyên nhân thường gặp. Các virus gây viêm gan như virus viêm gan A, B, C có thể làm tổn thương tế bào gan. Ngoài ra, một số virus khác như EBV (virus Epstein-Barr, có thể gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn) và CMV (cytomegalovirus) cũng có thể khiến men gan tăng trong quá trình mắc bệnh.

Việc sử dụng thuốc không đúng cách cũng là yếu tố cần lưu ý. Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến gan nếu dùng quá liều, không đúng chỉ định hoặc phối hợp không phù hợp. Bởi vậy, khi đưa trẻ đi khám, phụ huynh cần thông báo đầy đủ các loại thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung, thuốc nam hoặc sản phẩm thảo dược trẻ đã sử dụng, kể cả những sản phẩm không được kê đơn.

Bên cạnh đó, các bệnh lý gan mật như viêm gan, ứ mật hoặc bất thường đường mật cũng có thể gây tăng men gan. Tình trạng thừa cân, béo phì và gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa ngày càng cần được quan tâm ở trẻ em. Trong một số trường hợp, nguyên nhân có thể liên quan đến bệnh lý cơ, rối loạn chuyển hóa, bệnh di truyền hoặc bệnh tự miễn.

Đáng chú ý, AST không chỉ có ở gan mà còn hiện diện trong cơ bắp. Vì vậy, AST tăng có thể liên quan đến tổn thương cơ, đặc biệt khi trẻ vừa vận động gắng sức hoặc mắc một số bệnh lý cơ. Bác sĩ sẽ căn cứ vào biểu hiện của trẻ và các xét nghiệm cần thiết để phân biệt nguyên nhân, tránh kết luận bệnh gan chỉ dựa trên một chỉ số riêng lẻ.

Men gan tăng cao có đồng nghĩa với suy gan?

Một quan niệm thường gặp là men gan càng cao thì gan càng suy yếu nghiêm trọng. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn chính xác.

AST và ALT chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương tế bào, chứ không trực tiếp đo lường khả năng thực hiện các chức năng của gan. Men gan có thể tăng cao trong một đợt tổn thương cấp tính nhưng không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị suy gan. Ngược lại, một số bệnh gan mạn tính vẫn có thể diễn biến với mức tăng men gan không quá rõ rệt.

Để đánh giá toàn diện, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm tùy theo từng trường hợp. Trong đó, bilirubin là chất được tạo ra trong quá trình phân hủy hồng cầu; khi tăng, chất này có thể gây vàng da, vàng mắt. GGT là enzyme liên quan đến gan và đường mật, giúp hỗ trợ đánh giá các bất thường tại những cơ quan này. ALP là enzyme có ở gan, đường mật và xương; ở trẻ em đang phát triển, chỉ số này có thể cao hơn người trưởng thành do quá trình tạo xương.

Albumin là một loại protein do gan sản xuất, có vai trò duy trì áp lực keo của máu và vận chuyển nhiều chất trong cơ thể. PT/INR là các chỉ số đánh giá quá trình đông máu, qua đó hỗ trợ nhận định khả năng tổng hợp một số yếu tố đông máu của gan. Các kết quả này cần được bác sĩ giải thích trong mối liên hệ với tuổi của trẻ, tình trạng sức khỏe và những xét nghiệm khác.

Như vậy, không thể đánh giá mức độ nặng nhẹ của bệnh chỉ dựa vào con số AST, ALT. Việc xác định nguyên nhân, đánh giá chức năng gan và theo dõi diễn biến mới là cơ sở quan trọng để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám khi kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng, đặc biệt nếu tình trạng tăng nhiều, kéo dài hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường. Một số dấu hiệu cần chú ý gồm vàng da, vàng mắt; nước tiểu sẫm màu như nước trà; phân nhạt màu bất thường; đau bụng, nôn nhiều, mệt mỏi rõ rệt hoặc ăn uống kém kéo dài.

Nếu trẻ xuất hiện bụng trướng, phù, chảy máu bất thường, dễ bầm tím, lơ mơ hoặc có thay đổi về ý thức, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá khẩn cấp. Không nên chờ đến lịch tái khám nếu tình trạng của trẻ diễn biến xấu hoặc xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo này.

Trong trường hợp trẻ không có triệu chứng nhưng men gan tăng qua nhiều lần xét nghiệm, phụ huynh cần đưa trẻ khám chuyên khoa theo hướng dẫn của bác sĩ. Tùy từng trường hợp, trẻ có thể cần xét nghiệm lại men gan, kiểm tra các chỉ số liên quan, xét nghiệm tìm virus hoặc siêu âm gan mật để xác định nguyên nhân.

Phụ huynh cần làm gì khi trẻ tăng men gan?

Trước hết, phụ huynh cần bình tĩnh và đưa trẻ đi khám để được đánh giá đúng tình trạng. Không tự ý cho trẻ ngừng thuốc đang điều trị, sử dụng thêm thuốc hoặc dùng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng “mát gan”, “giải độc gan”, “hạ men gan” khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Một số sản phẩm không rõ thành phần hoặc sử dụng không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Cha mẹ cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, các triệu chứng gần đây, thuốc và thực phẩm bổ sung trẻ đã dùng để hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân. Đồng thời, duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi, bảo đảm dinh dưỡng, vận động hợp lý và kiểm soát cân nặng nếu trẻ thừa cân, béo phì.

Điều quan trọng cần ghi nhớ là tăng men gan không đồng nghĩa với suy gan và cũng không khẳng định trẻ mắc một bệnh gan cụ thể. Tuy nhiên, nếu men gan tăng cao hoặc kéo dài, trẻ cần được đánh giá để tìm nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. Mục tiêu không chỉ là đưa các chỉ số xét nghiệm trở về giới hạn bình thường mà còn là phát hiện, điều trị nguyên nhân gây tổn thương, bảo vệ sức khỏe và sự phát triển lâu dài của trẻ.

Hà Khanh